Obszar powiatu bydgoskiego ukształtował się już w średniowieczu, w późniejszych
wiekach tylko nieznacznie zmieniając zakres granic. W okresie staropolskim
stanowił najbardziej na północ wysuniętą część Kujaw inowrocławskich (także
Korony Polskiej), w XIX w. graniczny powiat regencji bydgoskiej Wielkiego
Księstwa Poznańskiego, a od 1920 do 1938r. województwa poznańskiego.
Najstarszą jednostką terytorialną Bydgoszczy była kasztelania wyodrębniona z
kasztelanii wyszogrodzkiej w XII wieku. Należy ona do najstarszych kasztelanii
kujawskich, a jej utworzenie trzeba wiązać z wydzieleniem przez Konrada
Mazowieckiego Kujaw i osadzeniem na kujawskim tronie książęcym Kazimierza
Konradowica. Graniczyła z kasztelanią inowrocławską, nakielską i wyszogrodzką.
Na zachodzie i północy granica kasztelanii sięgała Plitwicy czyli dzisiejszego
ciągu 16 jezior byszewskich, a kiedyś jednolitego zbiornika wodnego o długości
30 km, na wschodzie Czerska Polskiego-Brdyujścia, na południu granicy
południowej Puszczy Bydgoskiej.
Ok 1300 roku powstało księstwo bydgosko-wyszogrodzkie, którego władcą był
Przemysł kujawski. W 1325r. książę ten lokował miasto Solec 18 km na wschód od
Bydgoszczy.
W 1330r. Krzyżacy wyruszyli z Torunia rozpoczynając strategiczną akcję
opanowania całych Kujaw. Zrównali z ziemią Wyszogród (w maju) i spalili
Bydgoszcz (w lipcu). Przez okres kilku lat lat księstwo było okupowane. 19 IV
1346r. Bydgoszcz uzyskała prawa miejskie z rąk Kazimierza Wielkiego
przebywającego w Brześciu Kujawskim. Patrymonium miejskie, czyli tereny
ziemskie wójtostwa obejmowały tereny między Jachcicami, Myślęcinkiem, Niemczem,
a jeziorem Jezuickim (Pełczyn).
Bydgoszcz była nadal siedzibą rozległej kasztelanii, do której włączono dawną
ksztelanię wyszogrodzką, której stolica uległa zniszczeniu.
Od 1370 do 1377 władał kasztelanią bydgoską książę Kaźko Słupski przybrany
syn Kazimierza Wielkiego, następnie Władysław Opolczyk, który lokował w 1382r.
nowy "Wyszogród" na terenie dzisiejszego Fordonu. Dywagowano, aby przekazać
Bydgoszcz w lenno książętom zachodniopomorskim. Jednak po 1392 r. Bydgoszcz
wróciła pod bezpośrednie panowanie króla Władysława Jagiełły.
Starostwo bydgoskie obejmowało oprócz Bydgoszczy 3 średniowieczne miasteczka:
Fordon i Solec Kujawski obsadzające wspólnie z Bydgoszczą strategiczne zakole
Wisły oraz odległe o ok. 20 km Koronowo miasto Cystersów, a także tereny
nadnoteckie niedaleko Łabiszyna.
Starosta rezydował w zamku królewskim, odgraniczonym fosami od miasta. Przez
cały XVI w. starostami bydgoskimi byli Kościeleccy, którzy piastowali również
funkcje wojewodów obu województw kujawskich, starostów wielkopolskich, a także
ważne funkcje państwowe np wielkiego podskarbiego koronnego (Andrzej
Kościelecki). W 1506r. do podskarbiego przybył do Bydgoszczy król Jan Olbracht.
W latach 1635-1650 starostą bydgoskim był kolejny ważny urzędnik państwowy:
kanclerz wielki koronny Jerzy Ossoliński.
Do 1772r. obszar starostwa bydgoskiego graniczył z powiatem nakielskim
(Krajna), kcyńskim (Pałuki), inowrocławskim (Kujawy Zachodnie) w granicach
Korony oraz chełmińskim (Ziemia Chełmińska z Toruniem), świeckim i tucholskim
(Pomorze Gdańskie) w granicach Prus Królewskich. Dalej leżały powiaty: wałecki,
poznański, pyzdrski, koniński z których zwożono do Bydgoszczy zboże
przeznaczone na sprzedaż do Gdańska.
Granica przebiegała na naturalnych ciekach: Noteci, Wisły i ciągu jezior
byszewskich, a na północy i południu sięgała obecnej granicy powiatu
bydgoskiego.
Wzdłuż północnej i wschodniej granicy powiatu Korona Polska (Wielkopolska)
graniczyła z Prusami Królewskimi.
W 1772r. Bydgoszcz została stolicą obwodu nadnoteckiego, w 1806r.
departamentu bydgoskiego Księstwa Warszawskiego, a od 1815 regencji Wielkiego
Księstwa Poznańskiego. Obwód nadnotecki podzielono na 4 powiaty: inowrocławski,
nakielski, wałecki i bydgoski. Z kolei departament Księstwa Warszawskiego
administrowany przez Bydgoszcz był prawie 2x większy, niż obecny region
kujawsko-pomorski. Utworzono go z 10 wielkich powiatów.
Obwód regencyjny bydgoski istniał 105 lat (1815-1920). Obejmował 9, potem 11
powiatów z Wielkopolski (Gniezno, Witkowo, Wągrowiec, Chodzież, Mogilno, Żnin,
okresowo Czarnków), Krajny i Pałuk (Szubin, Wyrzysk), Kujaw (Inowrocław,
Strzelno, Bydgoszcz)
Od XIX wieku do 1975, kiedy powiaty zlikwidowano (przywrócono w 1999r.) powiat
bydgoski obejmował w stosunku do obecnego stanu dalsze tereny w kierunku Nakła
kończąc się na granicy tego miasta (wówczas nie było powiatu nakielskiego) oraz
część terenów dzisiejszej gminy Pruszcz na północ od Dobrcza. Nie było w jego
składzie natomiast terenów po prawej stronie Wisły czyli dzisiejszej gminy
Dąbrowa Chełmińska oraz części Bydgoskich Łąk Nadnoteckich. W tych latach
powiat sąsiadował z powiatami: inowrocławskim, szubińskim (dzisiaj nie istnieje
włączony częściowo do nakielskiego), wyrzyskim (dzisiaj nie istnieje włączony
do pilskiego), złotowskim (obecnie z jego wschodniej części utworzono powiat
sępoleński), tucholskim, świeckim, chełmińskim i toruńskim.
Obecnie powiat bydgoski obejmuje jedynie część gmin, w których zauważa się
bezpośrednie oddziaływanie aglomeracji bydgoskiej. Wszystkie gminy powiatu
graniczą z Bydgoszczą, podczas, gdy do powiatów ziemskich innych miast włączono
gminy bardziej oddalone nie graniczące z miastem (Poznań, Gdańsk, Toruń,
Włocławek i wszystkie pozostałe miasta wojewódzkie i średniej wielkości).
Bydgoszcz jest jednym z niewielu dużych miast w Polsce, którego powiat ziemski
ogranicza się do gmin ościennych.
Powiat leży w strefie kilku graniczących krain geograficznych:
* Kotliny Toruńsko-Bydgoskiej, środkiem której płynie majestatyczna Wisła w
otoczeniu lasów
* Doliny Fordońskiej, w której znajdują się unikalne na skalę ogólnopolską:
kujawskie ZAKOLE i pomorski PRZEŁOM Wisły
* Doliny Noteci, która stanowi zatorfiony relikt dawnej pra-Wisły
* Doliny Brdy, głęboko wciętej w podłoże doliny dzikiej rzeki w otoczeniu lasów
rosnących na piaskach sandrowych oraz wielkiego, zachwycającego Zalewu
Koronowskiego
* Wysoczyzny Świeckiej, krainy rolniczej z mozaiką lasów i jezior polodowcowych
* Pojezierza Krajeńskiego, krainy rolniczej malowniczo pofałdowanej morenami
czołowymi, z licznymi jeziorami (kilkadziesiąt)
* Pojezierza Chełmińskiego, pofałdowanej krainy rolniczej
Ciekawostką jest fakt, że wszystkie powyżej wymienione krainy geograficzne stykają się na obszarze centrum powiatu miasta Bydgoszczy.
Na północ od doliny Noteci i pradoliny Wisły spotyka się liczne ciągi moren
czołowych, które dodają atrakcji krajobrazowi, ponieważ generują znaczące
różnice wysokości względnej terenu. Pięknymi punktami widokowymi są strefy
krawędziowe dolin i pradolin: Brdy, Noteci, Wisły, wydmy w Puszczy Bydgoskiej.
Najbardziej równinnymi terenami w obrębie powiatu są Bydgoskie Łąki Nadnoteckie.
Klimat dla Bydgoszczy i powiatu jest przejściowy zaliczony do bydgoskiej
dzielnicy meteorologicznej. Charakteryzuje się sporą liczbą dni pochmurnych,
średnią temperaturą stycznia 2 st., lipca +18 st. (na północy nieco
chłodniej), opady 500-550 mm (w obrębie powiatu leży kilka obszarów o
najniższych opadach w Polsce: tereny na południe od doliny Noteci oraz fragment
doliny Wisły poniżej Fordonu).
Termiczne pory roku:
- przedwiośnie (0-5 st.): 1 marzec
- wiosna (5-15 st.): 8 kwiecień
- lato (>15 st.): 1 czerwiec
- jesień (5-15 st.): 5 wrzesień
- przedzimie (0-5 st.): 1 listopad
- zima (<0 st.): 5 grudzień
Klimat okolic Bydgoszczy, podobnie jak Kujaw i północnej Wielkopolski jest
stosunkowo ciepły i suchy, co wyróżnia go spośród obszarów na tej szerokości
geograficznej. Tak więc przypomina on klimat charakterystyczny dla obszarów
położonych bardziej na południu kraju.
Na terenie powiatu leży kilkaset jezior i oczek wodnych poniżej 1 ha.
Największym zbiornikiem jest Zalew Koronowski, a także jeziora: Jezuickie,
Słupowskie, Wierzchucineckie, a także Kusowo i Borówno.
Gleby w kotlinie toruńsko-bydgoskiej, dolinie Brdy i sandrach są piaszczyste
nadające się jedynie na zalesienie (kl. VI-VII). Lepsze gleby wykształcone na
glinach zwałowych znajdują się na Wysoczyźnie Świeckiej, Pojezierzu Krajeńskim
i Chełmińskim (gminy: Koronowo klasa IV-V, Dobrcz klasa IV, Sicienko
klasa II-IV, Dąbrowa Chełmińska - klasa II). W dolinie Wisły występują
najżyźniejsze gleby zwane madami rzecznymi, ale tereny te są zalewowe.
Wielki obszar łąk stanowi dolina i pradolina Noteci, okolice Nowej Wsi Wielkiej
i fragmenty doliny Wisły. Tradycyjnym obszarem sadów jest dolina Fordońska, a
na Wysoczyźnie Świeckiej można spotkać wielkie plantacje truskawek.
Prawie 50% powierzchni powiatu zajmują lasy, co stawia go na 2 miejscu w
województwie (po powiecie tucholskim). Skład gatunkowy lasów:
- 60% bory sosnowe
- 20% bory dębowo-sosnowe
- 15% olszyny i lasy łęgowe (głównie w Dolinie Fordońskiej)
- 5% dąbrowy i lasy sosnowo-dębowe
Na północnych krańcach powiatu przebiega granica naturalnego występowania buka.
Nie występuje natomiast świerk i jodła. Świerk można spotkać w lasach jako
nasadzenia sztuczne. Poza kotliną toruńsko-bydgoską lasy mają większy udział
gatunków liściastych, przede wszystkim dębu oraz grabu, lipy, klonu, jaworu. Na
wysoczyznach rosną enklawy lasów czysto liściastych, niektóre nawet na granicy
Bydgoszczy.
Natomiast w dolinie Fordońskiej znajdują się trudne do przebycia dzikie lasy
łęgowe najbogatsze środowisko leśne w polskich warunkach klimatycznych.
W lasach znajdują się kolonie dzikich zwierząt: jelenie, sarny, zające,
rzadziej dziki. Sporadycznie występuje żółw błotny, bobry (zakole Wisły).
Tuż za północnymi rogatkami Bydgoszczy przebiega granica 2 krain
geobotanicznych:
- Pomorski Południowy Pas Przejściowy region Borów Tucholskich
- Kraina Wielkopolsko-Kujawska okręg kujawski
Stanowi to przesłankę rożnorodności przyrodniczej obszarów powiatu. Inną
roślinność znajdziemy w każdej z krain geograficznych stykających się w
Bydgoszczy.
|
06:25 
15:39
